AI và vấn đề bản quyền nội dung: Diễn biến mới
Sự phát triển nhanh chóng của AI tạo sinh đã làm thay đổi cách con người sáng tạo và phân phối nội dung số, từ văn bản, hình ảnh đến âm nhạc và video. Tuy nhiên, việc các mô hình AI được huấn luyện trên khối lượng lớn dữ liệu có bản quyền đã làm dấy lên tranh cãi pháp lý toàn cầu về quyền tác giả, quyền khai thác thương mại và nghĩa vụ bồi thường cho chủ sở hữu nội dung.
Diễn biến mới trên thế giới: Tranh chấp pháp lý gia tăng
Tính đến giữa năm 2025, theo Forbes, đã ghi nhận hơn 30 vụ kiện bản quyền liên quan đến AI được ghi nhận tại Hoa Kỳ, với nguyên đơn là các tác giả, nghệ sĩ, nhà xuất bản, nhạc sĩ và các chủ sở hữu quyền tác giả cáo buộc rằng dữ liệu có bản quyền của họ bị sử dụng để huấn luyện AI mà không xin phép và không trả phí.
Một số diễn biến đáng chú ý trên thế giới gồm:
- Gia tăng các vụ kiện giữa chủ sở hữu nội dung và doanh nghiệp công nghệ AI
- Yêu cầu minh bạch hơn về dữ liệu huấn luyện và nguồn gốc nội dung
- Tranh luận về nghĩa vụ xin phép và chia sẻ lợi ích với tác giả
- Khả năng hình thành các tiền lệ pháp lý ảnh hưởng lâu dài đến ngành AI
Nhìn chung, các tranh chấp pháp lý liên quan đến AI và bản quyền đang phản ánh nỗ lực toàn cầu trong việc tìm kiếm điểm cân bằng giữa bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và thúc đẩy đổi mới sáng tạo công nghệ.
Thực trạng tại Việt Nam: Khoảng trống pháp lý cần lấp đầy
Tại Việt Nam, các chuyên gia nhận định rằng pháp luật sở hữu trí tuệ hiện hành chưa có quy định cụ thể về tác phẩm do AI tạo ra, cũng như việc sử dụng dữ liệu có bản quyền để huấn luyện AI. Điều này tiềm ẩn nguy cơ xâm phạm quyền tác giả và làm suy giảm giá trị của lao động sáng tạo.
Nhiều ý kiến cho rằng Việt Nam cần sớm hoàn thiện khung pháp lý bản quyền trong bối cảnh AI, nhằm bảo vệ người sáng tạo trong nước và phù hợp với xu hướng quản trị AI quốc tế.
Xu hướng tương lai: Hợp tác thay vì đối đầu:
- Gia tăng các thỏa thuận bản quyền giữa AI và đơn vị sáng tạo:
- Tính đến cuối năm 2025 với hơn 120 thỏa thuận cấp phép nội dung công khai cho việc huấn luyện AI
- Giảm tranh chấp và bảo vệ tác giả
- Giảm thiểu rủi ro kiện tụng
- Tạo nguồn thu trực tiếp cho tác giả
- Hướng tới phát triển AI bền vững:
- Đảm bảo nội dung của họ được tích hợp vào AI một cách công bằng
- Góp phần cân bằng giữa đổi mới công nghệ và bảo vệ hệ sinh thái sáng tạo nội dung
Quickom tin rằng việc thúc đẩy hợp tác bản quyền giữa các nhà sáng tạo nội dung và doanh nghiệp AI sẽ tạo nền tảng cho một hệ sinh thái sáng tạo bền vững, công bằng và minh bạch.